Parut yang tumbuh melepasi lukanya sendiri
Kisah yang biasa ialah cuping telinga. Tindikan bertahun lalu, bonjolan yang kini sebesar kacang pea, pernah dibuang sekali dan kembali lebih besar. Soalan yang menyusul sentiasa sama: kenapa ia kerap kembali?
Jawapannya bermula dengan apa itu keloid. Parut biasa berhenti tumbuh apabila luka tertutup. Parut hipertrofik berlebihan tetapi kekal dalam sempadan luka, dan sering reda dengan masa. Keloid tumbuh melepasi sempadan luka asal dan, menurut DermNet, tidak mungkin surut. American Academy of Dermatology menambah bahawa ia tidak pudar dengan masa.
Secara ringkas, biologinya begini: fibroblas, iaitu sel yang menghasilkan kolagen, terus menghasilkannya selepas luka sepatutnya sudah siap. Isyarat yang menggerakkannya, antaranya TGF-beta, kekal menyala, dan keradangan tahap rendah berterusan di kulit yang lebih dalam. Dalam bahasa mudah, pasukan pembaikan tidak pernah diberitahu supaya pulang.
Siapa yang mendapat keloid, dan di mana
Jenis kulit dan keluarga memberi kesan. DermNet menyatakan keloid lebih kerap pada jenis kulit Fitzpatrick III hingga VI, yang meliputi kebanyakan rakyat Malaysia. Academy melaporkan bahawa 33% hingga 50% orang yang mendapat keloid mempunyai sekurang-kurangnya seorang saudara sedarah yang juga mendapatnya. Dokumen konsensus Japan Scar Workshop menyenaraikan usia awal, keturunan Asia dan Afrika, kehamilan, tekanan darah tinggi dan ketegangan kulit setempat sebagai faktor risiko.
Dada atas, bahu, telinga dan leher terutamanya cenderung. Ketegangan puncanya: kulit yang bergerak dan meregang sepanjang hari terus menarik pembaikan itu.
Pencetusnya boleh kecil. DermNet menyenaraikan pembedahan, melecur, gigitan serangga, jerawat, jangkitan dan imunisasi, dan tindikan telinga tergolong dalam senarai yang sama. Keloid boleh muncul beberapa bulan atau bertahun selepas kecederaan, jadi puncanya tidak sentiasa jelas.
Kenapa keloid kembali
Luka itulah pencetusnya. Membuang keloid mencipta luka baharu, pada kulit yang sudah menyembuh secara berlebihan. DermNet memberi amaran bahawa pembedahan boleh menghasilkan keloid baharu yang lebih besar.
Angkanya jelas. Meta-analisis 2024 dalam Plastic and Reconstructive Surgery Global Open menyatakan bahawa pembedahan semata-mata menyebabkan kadar berulang antara 45% hingga 100%. Konsensus Japan Scar Workshop memberi 50% hingga 80% selepas pembedahan sahaja, dan 10% atau kurang apabila radioterapi menyusul dalam tempoh yang betul. Meta-analisis yang sama mendapati kadar berulang terkumpul 13% merentasi 22 kajian bagi teknik yang meninggalkan sempadan keloid di tempatnya. Itu angka terkumpul daripada kajian yang berbeza, dan ia menggambarkan sekumpulan keloid, bukan seorang individu.
Sebab lain untuk kembali lebih mudah. Rawatan mungkin dihentikan awal, dos suntikan mungkin terlalu rendah, tempat itu mungkin sentiasa tegang, atau punca asal, seperti jerawat atau tindikan baharu, masih ada.
Adakah wujud keloid akut?
Bukan sebagai diagnosis. Cari dalam garis panduan parut dan tiada takrifan piawai muncul. Tiada garis panduan yang dibaca untuk artikel ini yang baca menyenaraikan keloid akut sebagai penyakit dengan kriteria tersendiri.
Yang orang maksudkan ialah fasa aktif. Keloid yang merah, sakit apabila disentuh, gatal dan masih membesar berkelakuan berbeza daripada yang lama, pucat dan senyap. Dokumen Japan Scar Workshop menerangkan keradangan kuat di tepi hadapan keloid dan menyenaraikan sakit dan gatal sebagai gejala dan kemerahan sebagai tanda. DermNet mencatat bahawa parut ini boleh tidak selesa dan gatal. Jadi keloid aktif yang meradang ialah gambaran klinikal yang sebenar. Ia cuma bukan keadaan bernama yang berasingan.
Perbezaan ini penting kerana keloid aktif ialah yang paling wajar dirawat awal, dan rawatan yang menyasarkan keradangan, seperti suntikan steroid, paling sesuai untuknya. Keloid matang yang senyap mungkin memerlukan pelan lain, atau tiada langsung jika tidak mengganggu orang itu.
Satu peringatan. Keloid yang tiba-tiba menjadi panas, bengkak, sakit atau mula berair mungkin dijangkiti, atau mungkin bukan keloid langsung. Itu sebab untuk berjumpa doktor segera, bukan menunggu semakan seterusnya.
Apa yang disokong bukti
Tiada satu rawatan yang terbaik untuk semua keloid, seperti kata Academy. Panel garis panduan parut antarabangsa (Gold dan rakan, 2014) menyimpulkan bahawa gabungan kaedah memberi potensi paling besar untuk parut hipertrofik dan keloid, dan mengesyorkan penggunaan 5-fluorouracil yang lebih awal.
Suntikan ke dalam parut. Kortikosteroid intralesi, seperti triamcinolone, diulang setiap beberapa minggu, ialah rawatan pertama biasa untuk keloid yang tebal. 5-fluorouracil disuntik dengan cara yang sama dan digunakan sendiri atau bersama steroid.
Kriorawatan, silikon dan tekanan. Kriorawatan, iaitu pembekuan, ada dalam senarai DermNet. Gel atau helaian silikon dan tekanan, seperti klip cuping telinga atau pakaian tekanan, ialah sokongan berisiko rendah, terutamanya untuk pencegahan dan selepas rawatan.
Laser pulsed dye. Laser ini menyasarkan saluran darah dan digunakan untuk kemerahan pada parut yang aktif. Ia tambahan, bukan penyembuh. Laser pecahan turut dibincangkan dalam garis panduan itu, walaupun laser CO2 pecahan membawa risikonya sendiri pada kulit Asia, dan klinik ini tidak menawarkannya.
Pembedahan. Pembuangan semata-mata mempunyai rekod paling lemah. Ia munasabah hanya dengan bahan tambahan, seperti suntikan steroid di sekeliling luka atau radioterapi dalam tempoh singkat selepas pembedahan, dan ia terletak di bawah doktor kulit atau pakar bedah plastik.
Menjadikan keloid kurang mudah kembali
Pencegahan sebahagiannya ialah memilih untuk mengelak kecederaan. Seseorang yang pernah ada keloid boleh berfikir dua kali tentang tindikan pilihan atau prosedur kosmetik pada tempat yang cenderung.
Merawat jerawat awal membantu, kerana jerawat boleh meninggalkan keloid pada dada dan rahang. Artikel parut jerawat menerangkan bagaimana parut timbul berbeza daripada jenis yang cetek. Selepas sebarang kecederaan atau pembedahan, silikon dan tekanan dimulakan awal, dan orang yang pernah mendapat satu keloid diikuti rapat supaya tanda pertumbuhan berlebihan seterusnya dirawat ketika masih kecil.
Keloid juga perlu dirawat hingga selesai. Menghentikan suntikan pada tanda pertama pembaikan ialah jalan biasa untuk kembali ke permulaan.
Had yang jujur
Tiada rawatan yang menyembuhkan kecenderungan keloid. Setiap pilihan di sini ialah pelan pengurusan, dan sesetengah keloid kekal sukar walaupun dijaga dengan baik. Sesetengahnya memerlukan doktor kulit atau pakar bedah plastik sejak awal, dan radioterapi, jika digunakan, diaturkan melalui mereka.
Klinik ini tidak mengiklankan rawatan keloid. Yang klinik ini lakukan ialah bertanya. Sejarah keloid atau parut tebal ialah sebab untuk memaklumkannya pada permulaan, kerana kulit yang menyembuh begitu mungkin berbuat demikian selepas peel, laser atau filler juga, dan ia mengubah prosedur mana yang disarankan. Rujuk juga rawatan parut jerawat dan liang pori di Setia Alam.
Jika anda memerlukan maklumat lanjut, anda sentiasa boleh menghubungi kami.
